“Ceneviz Denizcilik Ağı: Akdeniz’den Karadeniz’e Ticaret Merkezleri ve Kaleler”

Yeri: İstanbul, İzmir, Bartın, Düzce, Sinop ve Aydın

Kriter: (ii), (iv)

Kategori: Kültürel

Ceneviz Denizcilik Ağı: Akdeniz’den Karadeniz’e Ticaret Merkezleri ve Kaleler, Türkiye’nin altı ilinde yer alan on bileşenden oluşan seri bir miras alanıdır. Kaleler, surlu yerleşimler, kuleler ve deniz ticaretiyle ilişkili yapılardan oluşan bu bileşenler, 13. ve 15. yüzyıllar arasında Doğu Akdeniz, Ege, İstanbul Boğazı ve Karadeniz’i birbirine bağlayan Ceneviz ticaret ağının coğrafi yayılımını, örgütlenmesini ve işleyişini ortaya koymaktadır.


13. yüzyıldan 15. yüzyıla kadar Ceneviz Cumhuriyeti, Akdeniz ve Karadeniz’de dönemin en geniş deniz ticaret ağlarından birini geliştirmiştir. Cenevizliler tarafından kurulan veya kullanılan limanlar, ticaret merkezleri, kaleler ve surlu yerleşimler; Avrupa, Anadolu, Karadeniz havzası ve Doğu Akdeniz arasında uzun mesafeli ticaretin gelişmesine katkı sağlamıştır. Özellikle Ceneviz Cumhuriyeti ile Bizans İmparatoru VIII. Mihail Palaiologos arasında 1261 yılında imzalanan Nymphaion Antlaşması sonrasında Cenevizlilerin bölgedeki ticari etkinliği artmış; Galata (Pera), Anadolu’daki Ceneviz ticaret sisteminin başlıca merkezlerinden ve Karadeniz’e açılan önemli geçiş noktalarından biri hâline gelmiştir.


Seri alan; Yoros Kalesi ve Galata Kulesi (İstanbul), Foça, Çandarlı ve Çeşme Kaleleri (İzmir), Amasra Kalesi (Bartın), Akçakoca Kalesi (Düzce), Sinop Kalesi (Sinop), Güvercinada Kalesi ve Kuşadası Şehir Surları ile Kadıkalesi/Anaia (Aydın) olmak üzere on bileşenden oluşmaktadır. Bu bileşenler bir arada, Cenevizlilerin uzun mesafeli deniz ticaretini düzenlemek ve güvence altına almak amacıyla oluşturdukları ticari ve savunma sisteminin farklı unsurlarını temsil etmektedir.


Seri alan aynı zamanda Bizans, Latin, Türk, Kafkas ve diğer bölgesel topluluklar arasında gerçekleşen uzun süreli kültürel ve ticari etkileşimlere tanıklık etmektedir. Mevcut limanların, kentlerin ve savunma yapılarının Ceneviz ticaret ağına uyarlanması; mimari bilgi, kentleşme modelleri, ticari uygulamalar ve teknolojilerin Akdeniz ile Karadeniz arasında aktarılmasına katkıda bulunmuştur.


Seri alana 2026 yılında eklenen Kadıkalesi/Anaia, Geç Bizans Dönemi’nde liman ve tersane işlevleriyle öne çıkan ve 13.-14. yüzyıllarda Ceneviz deniz ticaret ağıyla bütünleşen önemli bir kıyı yerleşimidir. Arkeolojik buluntular ile tarihî ve kartografik kaynaklar, Anaia’nın Batı Anadolu’daki üretim merkezleri ve iç bölge ticaret yollarını daha geniş Akdeniz ticaret ağına bağlayan önemli bir liman ve ticaret merkezi olduğunu göstermektedir.


Ceneviz Denizcilik Ağı’nın bileşenleri, askerî mimari, liman ve ticaret altyapısı ile kentsel yerleşimin bir arada işlediği Geç Orta Çağ deniz ticaret sistemini yansıtmaktadır. Alan, Akdeniz ve Karadeniz dünyaları arasında gerçekleşen kültürel etkileşimi göstermesi ve uzun mesafeli ticareti destekleyen bütünleşik bir denizcilik ve savunma sistemini temsil etmesi nedeniyle UNESCO Dünya Miras Listesi için (ii) ve (iv) numaralı kriterler kapsamında önerilmektedir.

Fig. 1 Yoros Kalesi

Fig.3 Foça Kalesi

Fig.4 Çandarlı Kalesi

Fig. 5 Akçakoca Kalesi

Fig.6 Amasra Kalesi

Fig. 7 Sinop Kalesi

Fig. 8 Çeşme Kalesi

Fig. 9 Güvercianda Kalesi

Fig.10 Kadıkalesi/Anaia