İspanya’dan İadesi Sağlanan İznik Çinileri (2 Adet) (2026)
İspanya’dan İadesi Sağlanan İznik Çinileri (2 Adet) (2026)
Kaçakçılıkla mücadele çalışmaları kapsamında, İspanya'dan ülkemize iadesi sağlanan ilk kültür varlıkları olma özelliğini taşıyan Adana Ulu Camii'ne ait iki İznik çinisinin Bakanlığımızın yürüttüğü kararlı girişimler neticesinde iadesi sağlanmıştır.
Söz konusu eserler, İspanya'nın Barselona kentinde bulunan La Suite Müzayede Evi'nin 20 Şubat 2025 tarihli müzayedesinde satışa sunulmuş; Bakanlığımız uzmanlarınca yürütülen inceleme ve araştırmalar sonucunda, eserlerin Adana Ulu Camii'nden 2002 ve 2003 yıllarında çalınan çiniler olduğu tespit edilmiştir. Yapılan değerlendirmelerde çini karoların 16-17. yüzyıla tarihlendiği, Interpol Kayıp ve Çalıntı Eserler Veri Tabanı ile Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün çalınan kültür varlıkları kayıtlarında yer aldığı belirlenmiştir.
Tespit sürecinde, Bakanlığımız tarafından yürütülen “Yapay Zeka Destekli Kültür Varlığı Tanımlama Projesi” kapsamında kaçakçılığa konu ülkemiz kökenli kültür varlıklarının internet ortamında taranması ve arşivlenmesine yönelik olarak kullanılan TraceArt sisteminden yararlanılmış; elde edilen veriler, Vakıflar Genel Müdürlüğü arşivlerinden temin edilen bilgi ve belgeler ile Bakanlığımız uzmanlarınca gerçekleştirilen bilimsel ve teknik incelemeler birlikte değerlendirilmiştir.
Eserlerin tespiti sonrasında envanter kayıtları, çalıntı eser bildirimleri, arşiv belgeleri ve eserlerin yüzeylerinde tespit edilen sonradan uygulanmış boya müdahalelerine ilişkin değerlendirmeler Dışişleri Bakanlığımız aracılığıyla ilgili makamlara iletilmiştir. Katalunya Polisi ((Mossos d'Esquadra) tarafından el konulan eserler üzerinde gerçekleştirilen incelemeler sonucunda hazırlanan Katalunya Polis Laboratuvarı raporunda, eserlerin yüzeylerinde sonradan gerçekleştirildiği değerlendirilen renk müdahalelerine rağmen özgün bezemelerin Adana Ulu Camii'nden çalınan çinilerle uyumlu olduğu tespit edilmiş ve bu değerlendirme iade sürecinin tamamlanmasında önemli rol oynamıştır. Türkiye Cumhuriyeti Barselona Başkonsolosluğunun ilgili makamlar nezdindeki girişimleri de iade sürecine önemli katkı sağlamıştır.
Bu çalışmalar sonucunda iadesi sağlanan çiniler, 27.02.2026 tarihinde ülkemize getirilmiş olup Ankara Etnografya Müzesi Müdürlüğüne teslim edilmiştir. Ankara Restorasyon ve Konservasyon Bölge Laboratuvarı Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen analiz ve teknik incelemeler sonucunda, her iki eserin yüzeyinde özgün görünümünü değiştirmeye yönelik sonradan uygulanmış boya müdahaleleri bulunduğu tespit edilmiş; gerçekleştirilen analizler sonucunda bu müdahalelerin altında yer alan özgün bezemelerin Adana Ulu Camii'nden çalınan çinilerle tam uyumlu olduğu bilimsel olarak teyit edilmiştir.
İadesi sağlanan eserlerden ilki, turkuaz zemin üzerine işlenmiş lacivert, beyaz ve kırmızı renkli bitkisel bezemeleriyle 16-17. yüzyıl Osmanlı çini sanatının karakteristik üslup özelliklerini yansıtmaktadır. Kompozisyonda yer alan stilize rumi ve palmet motifleri, klasik döneme özgü sürgit anlayışının tipik örnekleri olarak değerlendirilmektedir. Diğer çini karo ise sır altı tekniğinde üretilmiş olup turkuaz zemin üzerine beyaz renkli rumi ve bulut motiflerinden oluşan sürgit tarzı bezemesiyle klasik dönem Osmanlı çini sanatının seçkin örnekleri arasında yer almaktadır.