ABD’den İadesi Sağlanan Burdur İli, Düver Köyü Kökenli Pişmiş Toprak Mimari Levhaları (41 Adet) (2025)
ABD’den İadesi Sağlanan Burdur İli, Düver Köyü Kökenli Pişmiş Toprak Mimari Levhaları (41 Adet) (2025)
ABD’den İadesi Sağlanan Burdur İli, Düver Köyü Kökenli Pişmiş Toprak Mimari Levhaları (41 Adet) (2025)
Bakanlığımız ile Amerika Birleşik Devletleri Manhattan Bölge Savcılığı ve Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi (HSI) arasında sürdürülen iş birliği kapsamında, Virginia Güzel Sanatlar Müzesi (Virginia Museum of Fine Arts – VMFA) koleksiyonunda bulunan Burdur ili, Düver Köyü kökenli, Arkaik Dönem’e ait 41 adet pişmiş toprak mimari levhanın ülkemize iadesine karar verilmiştir.
Burdur ili, Düver Köyü sınırları içerisinde yer alan Yarışlı Gölü Yarımadası’nda bulunan ve Arkaik Dönem’e (M.Ö. 6. yüzyıl) tarihlenen anıtsal yapılara ait Düver Pişmiş Toprak Plakaları, 1960’lı yıllarda bölgede gerçekleştirilen yoğun ve sistematik kaçak kazılar sırasında tahrip edilerek yerinden sökülmüştür. Arkeolojik bağlamı geri döndürülemez biçimde yok edilen eserler bu süreçte yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılmıştır.
Söz konusu kaçakçılık faaliyetleri yalnızca tekil eser kaybına değil, aynı zamanda bölgenin mimari düzeni, kullanım evreleri ve kültürel bütünlüğüne ilişkin bilgilerinin de yitirilmesine yol açmış; Düver yerleşimi, kültür varlığı kaçakçılığının kültürel miras üzerindeki yıkıcı etkisini gözler önüne seren çarpıcı bir örnek hâline gelmiştir.
Anılan eser grubunun iadesi, uluslararası düzeyde sürdürülen etkili ve çok taraflı bir kurumsal iş birliğinin sonucunda gerçekleştirilmiştir. Manhattan Bölge Savcılığı tarafından 2022 yılında özel bir koleksiyonda bulunduğu sırada ele geçirilen Düver kökenli bir pişmiş toprak plakanın Türkiye’ye iadesi, bu sürecin önemli aşamalarından birini oluşturmuştur. Bu gelişmeyi takiben Manhattan Bölge Savcılığı tarafından Virginia Güzel Sanatlar Müzesi (VMFA) koleksiyonunda yer alan bazı eserlerin yasa dışı kazılar sonucu elde edilmiş olabileceği yönünde değerlendirmeler yapılmış; VMFA Baş Küratörü, durumu yetkili birimlere ileterek sürecin ilerlemesine katkıda bulunmuştur.
Devam eden incelemeler kapsamında, ilgili pişmiş toprak plakaların Düver kökenli olduğu ve kaçak kazılar sonucunda yurt dışına çıkarıldığı hususu kesinlik kazanmıştır. Bu süreçte Bakanlığımızca sunulan arşiv belgeleri, bilimsel araştırmalar ile karşılaştırmalı tipoloji ve stil analizleri iadeye esas teşkil eden bulgular arasında yer almış; eserlerin Türkiye’ye ait olduğunu ortaya koyan bu kanıtlar iade sürecinde belirleyici rol oynamıştır. İncelemelerin tamamlanmasının ardından Virginia Güzel Sanatlar Müzesi, eserleri gönüllü olarak yetkili makamlara teslim etmiş ve iade süreci başlatılmıştır.
Bakanlığımız Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Kaçakçılıkla Mücadele Dairesi Başkanlığınca yürütülen çalışmalar neticesinde, 2024 yılında Danimarka’daki Ny Carlsberg Glyptotek Müzesi koleksiyonunda bulunan Burdur ili Düver Köyü kökenli 48 adet pişmiş toprak mimari levhanın ülkemize iadesi gerçekleştirilmiştir. 41 adet pişmiş toprak mimari levhanın daha iade edilmesiyle, Düver’e ilişkin mevcut iade sürecinde tamamlayıcı nitelikte önemli bir aşamaya ulaşılmıştır.
Yapılan bilimsel çalışmalar, Düver Pişmiş Toprak Plakalarının farklı işlevlere hizmet eden ve çeşitli tiplerde üretilmiş mimari pişmiş toprak elemanlardan oluştuğunu ortaya koymaktadır. Boyalı ve kabartmalı yüzeylere sahip bu plakaların yapıların çatı sistemlerinde ya da mimari kaplama unsuru olarak kullanıldığı anlaşılmaktadır.
Bezeme repertuarları, üretim teknikleri ve ikonografik özellikleriyle Düver Pişmiş Toprak Plakaları, Arkaik Dönem mimarisine ve Antik Pisidia kültürüne ilişkin önemli arkeolojik veriler sunmakta; bölgenin kültürel ve sanatsal kimliğinin anlaşılmasına önemli ölçüde katkı sağlamaktadır.
