KÜLTÜR VARLIKLARI VE MÜZELER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

ABD’den gönüllü iade alınan Mermer Heykel Başı



Amerika Birleşik Devletleri’nin Colorado Eyaleti’nin Denver Şehri’nde bulunan Denver Sanat Müzesi, koleksiyonlarında yer alan ve Anadolu kökenli olduğu belirlenen bir adet mermer heykel başını Türkiye Cumhuriyeti’ne gönüllü olarak iade etmek istediklerini Bakanlığımız Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’ne bildirmiştir.
Denver Sanat Müzesi yetkililerince iletilen bilgilerde, söz konusu mermer heykel başının Smyrna Agora kazılarından ele geçirildiği ifade edilmiştir. Ayrıca heykel başının, 1989 yılında Marie Thérèse Macy’nin (1896–1989) malikanesinden Denver Sanat Müzesi’ne bağış yoluyla kazandırıldığı; Marie Thérèse Macy’nin ise Eylül 1946 – 1948 tarihleri arasında İstanbul’da ABD Başkonsolosu olarak görev yapan Clarence Edward Macy’nin (1886–1984) eşi olduğu aktarılmıştır.
Bakanlığımız uzmanlarınca yapılan inceleme ve değerlendirmeler sonucunda iletilen bilgiler teyit edilmiştir. Mermer heykel başının Smyrna Agora kazılarında ele geçirildiği hususu, 1934 tarihli Türk Tarih, Arkeologya ve Etnografya Dergisi’nde yayımlanan raporla da belgelenmektedir. Eserin üslup özellikleri doğrultusunda Theodosius Dönemi heykel sanatı ile ilişkilendirildiği ve Efes–Smyrna bölgesinde yer alan bir atölyenin ürünü olduğu; günümüzde Smyrna Antik Kenti kazı ve araştırmalarını yürüten İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Akın Ersoy ile Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi uzmanlarınca hazırlanan raporlarda da belirtilmiştir. 
Bu çerçevede heykel başının Anadolu kökenli olduğu ve yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarıldığı anlaşıldığından eserin iadesi talep edilmiştir.
Yüksekliği 25 cm olan ve M.S. 5. yüzyılın ikinci yarısına tarihlenen mermer heykel başı, bir erkeğe ait portredir. Boyun kısmından altı kırık ve eksik olan eserde saç ve kaş kıvrımları keskiyle işlenmiş, göz bebekleri matkap darbeleriyle belirtilmiştir. Kısa sakallı portrede gözlerin izleyiciye doğru baktığı, yüz hatlarında ise belirgin ifade unsurlarının bulunduğu görülmektedir.
Dışişleri Bakanlığımız aracılığıyla Türkiye’ye getirilen mermer heykel başı, Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi Müdürlüğü’nde muhafaza altına alınmıştır.